De waarheid ligt niet zomaar in het midden

Robert Redford en Dustin Hoffman in ‘All the President’s Men’: diepgravende journalistiek bij The Washington Post

Politieke duidingsprogramma’s en krantenartikels hebben vaak iets van een uitzending van National Geographic. Zet een camera op twee beesten en zie hoe ze elkaar te lijf gaan. Politiek vertaald: zet twee meningen tegenover elkaar en laat het dan maar los. Hoe minder we ons mengen, hoe meer neutraliteit, lijkt het paradigma van de media.

Dat is een misvatting. Iemand onwaarheden laten zeggen zonder als een scheidsrechter in te grijpen in het debat, zonder bronnen naar voor te schuiven die een en ander weerleggen, is allerminst neutraal. Gemakzuchtig is het wel. Het luie format ‘meninkje voor, meninkje tegen en het stuk is af’ is dan ook veel gebezigd in de haastige webjournalistiek. Een format dat tot desinformatie en polarisatie leidt.

Een stem voor, een stem tegen: het lijkt ook zo journalistiek correct. Maar het is het niet. Deze aanpak is ingegeven door de foute stellingname dat ‘de waarheid ergens in het midden ligt’. Wel, de waarheid is dat de waarheid vaak gewoon aan één kant ligt. Check eens wat bronnen, lees eens iets door, en je weet aan welke kant. Doe je journalistieke werk. Neutraliteit gaat niet over een gelijke verdeling van spreekminuten, maar over ‘moeite doen’.

Voor het online stuk Groen pleit voor thuistaal in het onderwijs van De Morgen is die moeite alvast niet gedaan (al is het voorbeeld haast lukraak). Elisabeth Meuleman (Groen) verklaart daarin dat het “wetenschappelijk is aangetoond dat aandacht voor thuistaal in de scholen en klassen helemaal geen negatieve invloed heeft op het aanleren van het Nederlands” en dat “de conclusies omgekeerd zijn: aandacht voor thuistaal versnelt de leercurve van Nederlands bij anderstalige leerlingen”. Vlaams minister van Onderwijs Ben Weyts (N-VA) wil van die suggestie niet weten, blijkt verder uit het stuk, en meent dat de onderwijskwaliteit er enkel bij zou inboeten. De journalist brengt beiden aan het woord, maar doet zijn job niet.

Waar blijven de bewijzen?

Dit artikel schiet namelijk op vele fronten tekort. Ten eerste: je kunt een politica niet gewoon laten zeggen dat haar stelling wetenschappelijk bewezen is zonder die bewijzen te gaan checken. Vraag haar naar die studies en ga zelf op onderzoek. Heeft ze in dit onderwerp gelijk of niet? Je hoeft dat niet expliciet te zeggen, maar de lezer heeft wel het recht om zo volledig mogelijke informatie te verwerven om daar verder zelf over te oordelen. Dat is je journalistieke informatieplicht. Je kunt de lezer niet naakt achterlaten met een gok op wie gelijk heeft. Het is bovendien oneerlijk naar zowel Weyts als Meuleman zelf om die studies er niet bij te halen. Meuleman zal mogelijk vloeken dat de feiten er liggen en niet op tafel worden gelegd. Weyts zal vloeken dat Meuleman wetenschappelijke credibiliteit wordt toegekend en hem niet. Ze hebben beiden het recht ontevreden te zijn over dit matig stuk.  

Inhoudelijke leegte

Ten tweede blijft de lezer inhoudelijk op zijn honger zitten. Er worden vragen opgewekt die niet beantwoord worden. Wat is in godsnaam ‘functioneel meertalig leren’? Hoe wordt de thuistaal daarbij gebruikt? Waarom en hoe draagt de thuistaal bij tot de kennis van het Nederlands? En hoe gaat dat praktisch in zijn werk in de klas, in multiculturele steden met honderden thuistalen? Allemaal onbeantwoorde vragen die een lezer zich stelt en dat is problematisch. De lezer blijft ongeïnformeerd over het thema thuistaal op school, maar straks staat dit onderwerp wel in de stemtest voor nieuwe verkiezingen, waarin ook alle duiding en nuance zal ontbreken – wat ook de rol niet is van de makers van de stemtest: de journalisten moeten hier hun werk doen. De lezer/kiezer onthoudt alleen: de groenen zijn voor, de gelen zijn tegen.

De journalist van dit stuk zit ook veilig verstopt achter de naam ‘Redactie en Belga’. Een mooi trucje van de redactie om haar journalisten vooral snel te doen werken en dan maar lege stukken te doen afleveren. Hun naam staat er toch niet onder.

Conservatieve stem beloond

Deze luie journalistiek, dit gebrek aan beroepsernst, beloont de afbraakpolitiek. Een dergelijk politiek artikel loopt namelijk altijd volgens dezelfde lijn: een politicus lanceert een vernieuwend voorstel en dat krijgt de eerste aandacht, maar wordt niet op zijn merites onderzocht. Het wordt gewoon voorgelegd. Aan het eind van het stuk komt dan de tegenstem: meestal een zittend minister of vertegenwoordiger van het politiek establishment. En wat had je gedacht? Die kraakt het idee af.

Op die manier geef je haast altijd het laatste woord aan de zittende macht en/of de conservatieve stem. Daar komt nog bij dat wat conservatief is minder argumentering vereist, omdat we het al zo gewoon zijn en er niet bij nadenken. Wat al is, wordt makkelijker geslikt. De meeste mensen staan weigerachtig tegenover verandering. De vernieuwer is daarom het grootste slachtoffer van luie journalistiek.

Ter illustratie dit artikel. Ben Weyts mag aan het eind gewoon zeggen: “we kunnen van onze leerkrachten niet verwachten dat zij alle verschillende thuistalen van al hun leerlingen beheersen”. Allee, gij: echt niet? Het zou me uitermate verbazen dat onderwijsspecialiste Meuleman het tegendeel beweerd zou hebben. De Morgen laat Ben Weyts hier een argument aanbrengen dat hoogstwaarschijnlijk totaal niet ter zake is, omdat dit haast onmogelijk in het Groen-voorstel kan opgenomen zijn. Helaas kun je een ongeïnformeerd journalist alle hoeken van de kamer laten zien. Hij krabbelt maar neer. De lezer zal onthouden: die groenen zijn naïef.

Polarisatie

Dit ogenschijnlijk onschuldige methodiekje, dit schijnevenwicht in magere debatjes, is in die zin nefast. Het bekrachtigt bestaande machtsverhoudingen en werkt polarisatie in de hand. Het inhoudelijk debat wordt in de kiem gesmoord. Intussen brengen redacties onthutst verslag uit over deze polariserende tijden. Warempel.  

Aan het eind van de leugen wint de N-VA

Met een leugen over asielzoekers die met Vlaams kindergeld een huis kunnen kopen, leidt N-VA nog maar eens de politieke dans. Voor de stilaan oneindigste keer. De Vlaams-nationalisten reiken de hand en weten bij voorbaat wie die zal aannemen, voor een hypnotiserende paringsdans: de media, de oppositie, nu en dan eens de Open VLD en de CD&V. Aan het eind van de dans zijn al die volgers weer de verliezers. En de N-VA’ers, dat zijn meesterdansers: voor je het weet, hebben ze je de vestiaire in gewalst, ver weg van de dansvloer, van het onderwerp waar het over zou moeten gaan. Heel soms overspelen ze hun hand en neemt Van Grieken over. Al de andere keren hebben ze zelf gewonnen. En zeker niet de rest, al wie links van hen staat.

Het doet pijn aan de ogen hoe vooral de oppositie zich keer op keer laat vangen. De formule is altijd dezelfde. Stap 1: In plaats van een thema met redelijkheid aan te snijden (in casu: ‘hebben nieuwkomers kindergeld nodig als ze al eten en onderdak krijgen?’), doet de N-VA er bewust een flinke scheut peper bij (“ze kunnen met het kindergeld een huis kopen”). Stap 2: Half Vlaanderen reageert met ontzetting en veroordeling op de leugens en overdrijvingen en bijgevolg niet op de inhoud, waar de N-VA-stelling onaangeroerd overeind kan blijven staan. Het lijkt me voor een links politicus met ietwat demagogische kwaliteiten nochtans een fluitje van een cent om te argumenteren dat mensen op de vlucht voor een beter leven naast wat brood en een bed ook welk een cent voor hun kind mogen krijgen.

Maar daar hebben ze het dus niet over, want stap 3 wordt topprioriteit: de tegenreactie, de ontmanteling van de leugen! (begin maar al te sidderen en te beven) In dit geval: de media en oppositie slaan aan het rekenen om te bewijzen dat je met kindergeld geen huis kan kopen. Menen zij dat nu?, denk ik dan telkens, hoewel het stilaan voorspelbaarder wordt dan de opgaande zon. Wat zo klaar is als pompwater, wordt op het publieke forum toch weer even op tafel gelegd. Weliswaar om weerlegd te worden, maar het ligt toch weer even op tafel in alle studio’s. Een orgaan dat het kan weten, de Gezinsbond, wordt gevraagd om een berekening. Daaruit blijkt dat een gezin met vijf kinderen tussen 12 en 17 jaar, dat vijf jaar op regularisatie moet wachten in totaal 87.375 euro kindergeld zal verkregen hebben. Dus zelfs in een zeer uitzonderlijke situatie kom je lang niet aan de prijs van een huis. Wat mijn kleine teen al iets langer wist. Haha, daar hebben we je, lachen een Roszka en Almaci. En de voltallige journalistengilde klopt zich op de schouder voor zoveel diepgaand onderzoekswerk.

Als straks een N-VA’er durft beweren dat je verstand afhangt van de omtrek van je kop, trekt de krant beslist een blik wetenschappers open die dat beargumenteerd weerleggen of vindt het tien intelligent bevonden BV’s met een kleine kop. Topjournalistiek waarnaar Groen en sp.a dan kunnen verwijzen in een tweet. Maar niemand die zegt: ‘foemp, idioot, debiel uit een ander tijdperk: ga naar huis’.

Wat er zou moeten gebeuren, is: een stevige, maar korte veroordeling van de leugen en het effect van die leugen op mensen (stap 2), gevolgd door een veel langere argumentatie over het recht op kindergeld voor nieuwkomers (een heel andere stap 3 dus). In communicatiewetten: grijp de actualiteit aan om je punt te maken. Zowat voltallig links laat dat na en beperkt zich tot ‘foei’ zeggen.

En zo zit N-VA dus plots met jou in de vestiaire. Je zit ongewild mee in stap 4, waar ze je wil hebben. Daar neemt de partij de kans te grijpen om al die ‘hysterische reacties onder de gordel’, die ‘aanvallen op de man’ te weerleggen. Het was toch maar een boutade om een punt te maken, zo kwaad bedoelde Jambon het toch niet? Dit was toch ook al aangehaald tijdens de onderhandelingen (lees: en nu doe je er plots hysterisch over, Gwendolyn)? Het was toch maar een hyperbool in een toespraak voor de achterban?

En zo zit je in stap 5: de interpretatie door de burger, door N-VA gestuurd, want de stap er net voor was voor hen. In dit bewust opgezet conflictmodel, is de N-VA de enige winnaar. Wie links kiest, is nog wat woester op de N-VA, maar ging daar toch nooit voor kiezen, dus so what? En wie N-VA kiest of dat vanuit het centrum overweegt, zal onthouden dat de N-VA het toch zelf relativeerde en het zo allemaal niet bedoelde, dat links en centrumrechts hysterisch reageren en vuil op de man spelen en dat nieuwkomers – dank u, media – toch tot verdekke 90.000 euro kindergeld kunnen opstrijken. Voldoende dus voor de eigen inbreng bij een hypothecaire lening. “Daar mogen ze toch wel iets aan doen”, is wat de burger onthoudt. Niet dat vluchtelingen in armoede binnenkomen en dat eten en onderdak absoluut nodig hebben omdat ze hier niet meteen werk gaan vinden – en dat dat kindergeld dus niet dubbelop is. Ook niet dat dat kindergeld nodig is om boekentassen en kleren te kopen, zoals in elk Vlaams gezin. Al die argumenten heeft niemand aangebracht, terwijl de microfoon open lag.     

N-VA zet systematisch de val, je ziet het van ver komen, en toch trapt iedereen erin. Hetzelfde gebeurde bijvoorbeeld na de stigmatiserende berber-uitspraken van Bart De Wever of diens bewering dat joden, in tegenstelling tot moslims, conflicten vermijden. De oppositie en media spraken van racisme en gingen na of moslims nu echt conflictueuzer zijn, terwijl op dat eigenste moment een boulevard open lag om het over discriminatie en uitsluiting te hebben, om een links discours in het volle forum onder de aandacht te brengen. Allemaal gemiste kansen, iedereen zit verdwaasd te kijken naar waar de N-VA de bureaulamp schijnt.

Gaat gij dat anders doen, mateke?  

Het gaat hooguit om verkrachting

schoolMoslims kunnen er niet tegen dat een kleuterjuf in de onderbroek van hun kind zit, omdat ze ‘andere normen en waarden hebben’. Hun woede komt niet voort uit de zorg om hun dierbaren, maar is ‘gericht tegen het systeem’. Dat zou je gaan denken als je deze week de Vlaamse media volgde. Als straks het groot verlof begint, onthouden we uit de gebeurtenissen rond basisschool De Blokkendoos dat op het Antwerpse Kiel veel hysterische fanatiekelingen wonen die zich buiten de samenleving voelen gezet, niet dat er mogelijk kleuters werden verkracht. Dit geheel verwrongen beeld is de regelrechte schuld van de pers en wekt zoveel woede op dat bezorgde moslimouders straks hysterische fanatiekelingen worden die zich buiten de samenleving voelen gezet. Wat moest bewezen worden. De media hebben altijd gelijk, als je maar lang genoeg wacht.

Waarover gaat het? Een 23-jarige kleuterjuf van concentratieschool De Blokkendoos wordt verdacht van seksuele daden tegen kinderen uit haar klasje. Een moeder diende begin deze week een klacht in bij het politiekantoor nadat haar zoontje plots ongepaste seksuele handelingen bij haar verrichtte. Na doorvragen vertelde de kleine over de schooljuf. Dat nieuws verspreidde zich snel en ook vijf andere kinderen gingen aan het praten over seksueel grensoverschrijdend gedrag van de juf. Het CLB en het Stedelijk Onderwijs Antwerpen spreken van ‘verontrustende signalen’. Intussen loopt een onderzoek tegen de vrouw, maar zij werd niet door de school geschorst. Dat leidde tot woede, verbale agressie en naar verluidt een doodsbedreiging aan het adres van de directie. Schepen van Onderwijs Claude Marinower (Open Vld) heeft daarop beslist de school voor de rest van het schooljaar te sluiten. Volgens een poll op de website van Gazet van Antwerpen is 59 procent tegen die beslissing gekant.

De berichtgeving over deze hele affaire is suggestief en schadelijk. In een reportage van Terzake zien we angstige en ook woedende ouders. De journaliste heeft voor die woede een nattevingerverklaring: ‘op het Kiel wonen veel allochtonen, vaak met andere waarden en normen, ook wat seksualiteit betreft’. Dus die moslimouders doen flauw en moeten dimmen? Hoeveel gefriemel is toegelaten naar Vlaamse normen en waarden? Ook Wim Van Rompu van het CLB Antwerpen mag in de reportage zeggen dat er ‘culturele verschillen zijn tussen de westerse beleving over normale seksuele ontwikkeling en de beleving daarvan bij de bewoners op het Kiel’. Frank Noten van het Stedelijk Onderwijs Antwerpen spreekt in afstandelijke taal over ‘de feiten an sich’ versus ‘maatschappelijke issues, zal ik maar zeggen’. Lees: die ouders zijn overdreven kwaad omdat ze zich uitgesloten voelen. Ironisch genoeg voelen ze zich uitgesloten door dit soort opinies en verslaggeving. Niets erger dan betutteling en versmachting, dan ‘stilletjes maar, je voelt je wat slecht in je vel, het is zo erg niet’. Van kwaad word je woest als je geaaid wordt.

Kathleen Cools en haar gast Claude Marinower gingen gretig mee in het kansengroepengekakel en nergens kwam de logische vraag ‘zouden niet alle ouders boos zijn?’. De schepen sprak over de emotionele ravage bij het schoolteam, over cultuurverschillen en heethoofden. Het thema kindermisbruik op scholen en hoe dat te bestrijden, was op geen moment het onderwerp. De VRT ging overigens ook op een andere manier over de schreef. In de reportage komt namelijk een vader met zijn zoon op de arm doodleuk vertellen dat de jongen misbruikt werd. Die beelden gebruiken is deontologisch zeer bedenkelijk.

Farouk Özgunes stapte ook gretig in het conflictmodel en sprak voor VTM over ‘het protest van moslimmoeders’ waar ‘de consul van Marokko zich zelfs mee kwam bemoeien’ en wist dat de zaak ‘tot in Marokko leeft’ – hoe werd niet gezegd. Er kwamen zelfs ‘ouders van kinderen die niet eens hier wonen’ protesteren (solidariteit?) en er was ‘een hetze’ ontstaan tegen de juf en de directie. Hetze betekent volgens het woordenboek ‘gestook, klopjacht, campagne om haat op te wekken’. Op Radio 1 sprak Jan Hautekiet van een massahysterie.

Gazet van Antwerpen opende een discussieforum. Niet over kindermisbruik op scholen, zoals u misschien vermoedt. Neen, de krant meent te weten dat “de heisa (wat ‘gedoe’ betekent) ook haarscherp de kloof blootlegde tussen de allochtone gemeenschap en alles wat naar het ‘witte establishment’ ruikt: onderwijs, politie, parket, pers en politiek” en daar mogen alle lezers hun mening eens over geven.

De stadskrant reist van Meir naar Mekka, maar is nog niet voorbij het Zuid. Journalist Dennis Van Damme spreekt van een angstpsychose, daar op het Kiel zijn ze kennelijk rijp voor het gasthuis. Hij zegt dat ‘de bewijslast tegen de betrokken leerkracht ondertussen niet groot lijkt’ en haalt ‘een anonieme bron dicht bij het onderzoek’ aan die ‘de klagende moeder’ in diskrediet brengt, maar kan de waarachtigheid van die bron niet aantonen. Een journalist moet meer zijn dan een doorgeefluik. In een doktersattest van de betreffende kleuter, dat Van Damme kon inkijken, ‘staan geen harde bewijzen van misbruik’. Hij citeert wel uit het verslag: “Het kind is bang tijdens het onderzoek en wil zijn ondergoed niet uit doen, terwijl hij voordien net wel graag werd onderzocht. Er zijn tekenen van psychische traumatische toestand. Hij is stil en teruggetrokken. Momenteel zijn er ter hoogte van de benen verschillende echymosen (blauwe plekken, red.). Ter hoogte van de poep is er roodheid te bemerken. Hij heeft hier ook wat pijn. Doorverwijzing naar kinderpsycholoog noodzakelijk indien psychische toestand aanhoudt.” Maar er zat dus geen krijtje in zijn broek.

Politiek commentator Lex Molenaar looft Marinower om zijn beslissing de school te sluiten. Hoe de werkende ouders hun kinderen moeten opvangen, is niet meteen duidelijk. Molenaar vindt de heethoofden die de situatie misbruiken ronduit ergerlijk.

Mijn hoofd gloeit alvast van zijn krant en van het nieuws te volgen. In geen artikel of reportage hoorde ik de betrokken ouders hun beklag doen over discriminatie en uitsluiting. Ik hoorde ze geen ouderwetse uitspraken doen over seksualiteit. Ik zag en hoorde bange, kwade en ongeruste ouders met misschien wat zuiders temperament en sommige die te ver gaan, ook met hun kinderen erbij. Maar hun frustratie was gericht op de school, niet op de gehele maatschappij. Ik zag verder ouders die niet langer dan een volzin in beeld waren. Ouders waarover in de archieven een mening klaarlag.

Het venijn Camps is terug

Mensen die oud worden of terugkeren na een zware ziekte worden milder. Dat hoor je wel eens zeggen. Niet zo voor Hugo Camps, die weet de dood in de ogen te hebben gekeken. Arme hij. De huiscolumnist van De Morgen was drie maanden buiten strijd door ernstige complicaties na een routineoperatie in de buik en kroop door het oog van de naald. Dan verwacht je weemoed, nederigheid, maar Camps liet darmetter inpakken voor komt nog eens van pas. Spoot het afgelopen zaterdag recht in het gezicht van een jonge politica. In de eerste regels van zijn eerste column na lange tijd. Dat had hij wel verdiend, het jongetje dat weer buiten mag. Puberpus. Rotstreek. Schrijft zelf liefst in éénwoordzinnen. Daar krijg je geen spatie tussen, daarin weerspiegelt geen wederwoord.

“In het gezicht van Gwendolyn Rutten ligt een scherpte die doet denken aan een snavel. Eén snok en iedereen slaat op de vlucht. Terwijl haar ogen dreigend blijven lachen. Schijn en wezen: het duurt even voor je er bij de Open Vld-voorzitter achter bent.” De Morgen schrapt het woord allochtoon omdat ze mensen op hun merites wil beoordelen, maar omarmt met veel egards een nukkig mannetje dat mensen afrekent op hun uiterlijk. Erger: die selectief naar gelaatstrekken zoekt die passen bij door hem bevroede karaktertrekken. Voor dubbelchecken niet betaald, zolang de meerderheid maar gniffelt. Is Gwendolyn die dag op het werk geraakt of dacht ze aan haar snavel? Camps is een pestkop. Doodkistnagelaar. Grafzerkkerver.

Jaar en dag zeurt Hugo Camps over grijze politici die van elkaar niet te onderscheiden zijn. Maar steekt een jongedame haar nek uit in een vastgeroest en hoogdringend dossier, dan is ze ‘diepblauw’ en ‘vorige-eeuws’, zonder dat haar argumenten nog maar overwogen worden. Niet gehinderd door inhoudelijke kennis hakt iemand haar kop af. Je oogst wat je maait. Camps is terug? Voorpaginavervuiling. Incrowdnieuws.